Przejdź do wersji zoptymalizowanej dla osób niewidzących i słabowidzących
Przejdź do wyszukiwarki
Przejdź do menu górnego
Przejdź do treści głównej
Przejdź do menu prawego
Przejdź do mapy serwisu
Przejdź do stopki

Historia miejscowości

 

Chełmek

Wieś Chełmek (niem. Kölmschen) posiada metrykę średniowieczną. Pierwszym wzmiankowanym w 1447 r. właścicielem majątku ziemskiego był Nikel Zefelth (Sefeld). Informacje o kolejnych właścicielach są bardzo skąpe. Przez pewien czas Chełmek wschodził w skład majątku Lubięcin. W XVI w. posiadłość ziemska znajdowała się w rękach rodziny von Kalckreuth, w 1667 r. należała do Melchiora von Dyherna. Prawdopodobnie w poł. XVI w. wybudowano w pobliżu miejscowego folwarku obszerny dwór obronny. Obiekt był wielokrotnie przebudowywany w XVIII i XIX w. i zatracił cechy stylowe. Prawdopodobnie podczas przebudowy w I poł. XIX w. obiekt rozdzielono, tworząc dwa oddzielne dwory, z których jeden pełnił funkcje siedziby właściciela, drugi mieścił mieszkania dla służby. Z przebudową dworu miała miejsce rozbudowa folwarku, którego zabudowania zamknęły od północy obszerny podwórzec do którego prowadziła murowana brama. Od południa założony został niewielki park krajobrazowy. Większość prac na terenie założenia folwarcznego przypisuje się rodzinie von Kottwitz, która władała wsią na w XVIII stuleciu. W 1758 r. Adam Melchior von Kottwitz sprzedał posiadłość Friedrichowi Hansowi Carlowi von Schönaichowi. W 1845 r. Chełmek należał już do rodziny książęcej Pigantelli - w tym czasie wieś liczyła 92 domy - 672 mieszkańców (42 katolików), folwark specjalizował się w hodowli owiec, we wsi pracowało 5 wiatraków, browar i 54 wikliniarzy. W 1864 r. majątek należał do Ludwika von Schönaicha, a po 1868 r. do rodziny książęcej Hohenzollern - Hechingen. W 1933 r. posiadłość należała do rodziny von Rothenburg. Po zakończeniu II wojny światowej wieś nosiła nazwę Kochanowo. Majątek ziemski, do którego należały folwarki Sabinengrund, Adelheidhof i Köhlerei rozparcelowano a zbudowania folwarczne przejęły Lasy Państwowe, które użytkują obiekty do dnia dzisiejszego. W latach 80. XX w. zmieniono nazwę miejscowości na obecną.

Na podstawie książki Tomasza Andrzejewskiego „Miejscowości Powiatu Nowosolskiego. Rys historyczny ”  


 :: do góry

Ciepielów

Dzieje niewielkiej wsi Ciepielów (niem. Tschőplau) związane są z losami miejscowego majątku ziemskiego, który wielokrotnie zmieniał właścicieli. Najstarsze wzmianki o wsi pochodzą z 1418 r. Na przełomie XV i XVI wieku posiadłość ziemska należała do Johanna Fechnera (prawdopodobnie już wtedy w skład majątku wchodziła część Starego Żabna). W 1592 r. właścicielem Ciepielowa był Hans von Braun. Prawdopodobnie rodzina Braunów wybudowała na terenie folwarku pierwszą siedzibę. Na przełomie XVI i XVII wieku na niewielkim wzniesieniu powstał, murowany z kamienia i cegły dwór, który w późniejszych czasach uległ znacznym przekształceniom. W I połowie XVII wieku Ciepielów znalazł się w rękach rodu von Nassau, potem Karla von Lőbben, który ok. 1680 r. sprzedał majątek ponownie rodzinie von Braun. W 1774 r. jako właściciel wsi figuruje kolejny przedstawiciel rodziny von Nassau, natomiast w 1791 r. Ciepielów znalazł się w rękach von Siegrothów. Na początku XIX wieku miała miejsce gruntowna przebudowa siedziby właściciela, w jej pobliżu założono ogród. Modernizacje te przeprowadziła rodzina baronów von Dyhern - Czetrittz, która przez kilka dziesięcioleci zarządzała posiadłością. W połowie XIX wieku Ciepielów stał się własnością starosty kożuchowskiego Friedricha Wilhelma Schönknechta. Za jego rządów rozbudowano znacznie folwark, powstały nowe zabudowania gospodarcze, uruchomiono browar i gorzelnię, we wsi znajdował się również wiatrak, zakład wikliniarski i kuźnia. W 1844 r. wieś liczyła 202 mieszkańców. W 1863 r. dokonano kolejnej przebudowy siedziby właścicieli. Zmiany wystroju wnętrz, elewacji i postawienie wysokiego dwuspadowego dachu doprowadziły do zatarcia jego pierwotnej formy. Rok po zakończeniu prac folwark sprzedany został rodzinie Eichner. W 1898 r. Ciepielów zakupił Richard Pietrusky, którego potomkowie zarządzali majątkiem do 1945 r. W latach 1889 - 90 w pobliżu wsi wybudowano stację linii kolejowej relacji Nowa Sól - Kożuchów. Po 1933 r. władze niemieckie dokonały zmiany nazwy wsi - Waldruh.
Po II wojnie światowej w zabudowaniach folwarku utworzono PGR. W 1966 r. przeprowadzono kapitalny remont dworu. Ostatnia przebudowa zatarła ostatnie elementy wcześniejszego założenia i tylko fragmenty piwnic wskazują na renesansową genezę budowli, która obecnie tylko w części jest użytkowana.

Na podstawie książki Tomasza Andrzejewskiego „Miejscowości Powiatu Nowosolskiego. Rys historyczny ”  

Jeziorna

Wieś (niem. Kattersee) postała stosunkowo późno, pierwsze wzmianki pojawiły się w 1670 r. (Katerse). Miejscowy folwark założono prawdopodobnie na początku XVIII w. W 1845 r. Jeziorna należała do posiadłości ziemskich hrabiów Fernemont (von Barwitz) ze Sławy, we wsi znajdował się folwark, 40 domów, szkoła ewangelicka i wiatrak - 224 mieszkańców (16 katolików). Na początku XX wieku majątek rozparcelowano, w 1926 r. wieś zamieszkiwało 159 osób.

Na podstawie książki Tomasza Andrzejewskiego „Miejscowości Powiatu Nowosolskiego. Rys historyczny ”  

Kiełcz

Pierwsze wzmianki o wsi (niem. Költsch) pojawiły się w 1295 r. (Kelz). Pierwotnie miejscowość miała układ ulicówki, która rozwinęła się wzdłuż lokalnej drogi z Otynia do Bytomia Odrzańskiego. Nie zachowały się informacje o średniowiecznych właścicielach miejscowości. Na początku XVI w. Kiełcz zapewne wchodził w skład majątków ziemskich Hansa von Rechenberga, który w 1525 r. przekazał kiełczańskie łąki miastu Bytom. Prawdopodobnie w końcu XVI w. wieś włączono do królewskiej domeny solnej w Nowej Soli. W 1620 r. wzmiankowany jest miejscowy młyn wodny, w 1739 r. młyn należał do Georga Liebiga. W 1771 r. otwarto we wsi szkołę ewangelicką. Dwadzieścia lat później wzmiankowano kolejny młyn - wiatrowy. W połowie XIX w. (1845 r.) we wsi znajdowało się 45 domów, szkoła ewangelicka, 3 wiatraki, 2 młyny wodne (Műhlenwerden i Költschműlle), mieszkańcy (689 osób - 48 katolików) posiadali 6 łodzi odrzańskich. Wieś wchodziła w skład domeny królewskiej miasta Nowej Soli. U schyłku XIX w. wybudowano w Kiełczu budynek restauracji, tzw. dom ludowy i remizę strażacką (obecnie budynek zaadaptowano na kościół) i założono cmentarz. W latach międzywojennych XX w. uruchomiono lokalną przeprawę promową przez Odrę, głównie w celu transportu płodów rolnych. Kilku mieszkańców trudniło się przewoźnictwem - barki transportowe. W tym samym czasie we wsi i okolicach wybudowano kilkanaście schronów bojowych i biernych, będących częścią fortyfikacji Pozycji Środkowej Odry (budowę umocnień kontynuowano również w 1944 r.). W 1926 r. Kiełcz zamieszkiwały 583 osoby.

Na podstawie książki Tomasza Andrzejewskiego „Miejscowości Powiatu Nowosolskiego. Rys historyczny ”  

Lelechów

Zapiski historyczne o wsi Lelechów (niem. Luisdorf) są niezwykle skąpe. Wiadomo, że miejscowość posiada średniowieczną metrykę. Pierwsza wzmianka o Lelechowie pochodzi z 1517 r. kiedy wieś była własnością rycerską w rękach Bergera zu Nibisch, który płacił czynsz klasztorowi mansjonarzy w Kożuchowie. Później jako właściciele wymieniani są bracia Ernst, Kaspar, Hans i Siegimund Bergerowie. Nie zachowały się informacje o właścicielach wsi w XVII i XVIII w. - jedynie wzmianki - Lűsdorf (1670 r.), Luisdorf - 1791 r. W 1868 r. Lelechowem władała rodzina Schwerdtfeger z Podbrzezia Dolnego. W 1926 r. wieś liczyła 155 mieszkańców. W latach 30 - tych XX w. posiadłość należała do grafa Magnusa Schack von Wittenau, który wydzierżawił miejscowe dobra Rudolfowi Baumanowi (1937 r.).

Na podstawie książki Tomasza Andrzejewskiego „Miejscowości Powiatu Nowosolskiego. Rys historyczny ”  

Lipiny

Wieś (niem. Lippen) założono prawdopodobnie u schyłku XIII stulecia. W 1315 r. w wyniku głodu zmarła połowa mieszkańców wsi. Po podziale księstwa głogowskiego w 1360 r. Lipiny znalazły się w królewskiej (czeskiej) części, która już rok później została wydzierżawiona Nickelowi von Rechenbergowi. Według tradycji już w 1416 r. znajdował się tu kościół podległy parafii w Lubięcinie. W 1506 r. Lipiny wchodziły w skład rozległych dóbr ziemskich Hansa von Rechenberga. Po 1561 r. wieś włączona została do posiadłości ziemskich Fabiana von Schönaicha. Jego spadkobierca Georg von Schönaich ufundował w Lipinach nowy kościół - ok. 1612 r. W tym czasie prawdopodobnie założono miejscowy folwark. W 1671 r. wzmiankowano we wsi pierwszy wiatrak, w 1741 r. drugi, w 1783 r. było ich trzy. W połowie XVIII stulecia otwarto w Lipinach szkołę ewangelicką - budynek spłonął w wielkim pożarze wsi w 1781 r. W 1800 r. rozebrano miejscowy kościół (prawdopodobnie budowla był zniszczona przez pożar, który strawił budynki parafialne). Dwa lata później stanęła we wsi drewniana dzwonnica, na której zawieszono dzwon z 1748 r. Podczas kampanii napoleońskich pod Lipinami doszło do potyczki wojsk francuskich z oddziałami rosyjskimi - 1813 r. W 1845 r. wieś wchodziła w skład majoratu Carolath - Beuthen, liczyła 111 domów i 872 mieszkańców (22 katolików). We wsi znajdował się folwark, owczarnia, szkoła ewangelicka i 5 wiatraków - w składzie lipińkich dóbr ziemskich znajdował się również folwark Marienthal (Marianówek) - 12 domów i 110 mieszkańców. W 1886 r. oddano do użytku nowy budynek szkoły. W 1926 r. wieś liczyła 710 mieszkańców, a dzierżawcą majątku był Herman Karnetzki. W 1947 r., w ramach przeprowadzonej przez władze polskie operacji pacyfikacyjnej Bieszczad (akcja Wisła), przesiedlono do Lipin dużą grupę ludności łemkowskiej.
W latach 80.XX w. staraniem ludności pochodzenia łemkowskiego stanęła we wsi cerkiew.

Na podstawie książki Tomasza Andrzejewskiego „Miejscowości Powiatu Nowosolskiego. Rys historyczny ”  

Lubięcin

Pierwsze wzmianki o wsi (niem. Liebenzig) pojawiły się dopiero w 1372 r., dotyczyły one miejscowej parafii, której powstanie datuje się na początek XIII wieku. Według tradycji, pierwszy kościół parafialny p.w. św. Katarzyny (wybudowany na wzniesieniu między jeziorami - Lubiecińskim i Kochanowo) miał powstać ok. 1201 r. W czasie wojny trzydziestoletniej świątynia spłonęła. Na początku XVIII w. wzniesiono nową, murowaną budowlę. W XIX w. kościół ponownie przebudowano. W tym okresie obiekt pełnił już rolę kościoła cmentarnego. Po 1945 r. nie był użytkowany i popadł w ruinę. W latach 80 - tych XX w. cenną budowlę wyremontowano.
Średniowieczne dzieje Lubięcina są prawie nieznane - w 1446 r. wzmiankowany jest właściciel majątku Langeheinrich Nesmewschil (Lawbenczuk). W XVI w. Lubięcin należał do rodziny von Kalckreuth, później von Kottwitzów. Prawdopodobnie w końcu XVII w. wybudowano przy miejscowym folwarku siedzibę właścicieli, której istnienie wzmiankowano w XVIII w. (obiekt nie zachował się). Na początku XVIII w. właścicielem majątku był David Heinrich von Kottwitz. Potem Lubięcin znalazł się w rękach książęcej rodziny Pignatelli. Z ich inicjatywy w latach 1742 - 1747 wybudowano drugi kościół. Barokową świątynię p.w. Serca Jezusowego przeznaczono dla ludności protestanckiej. W 1862 r. obiekt przebudowano. W rękach protestantów świątynia pozostawała do 1945 r.
Na przełomie XVII i XIX w. wybudowano w Lubięcinie 4 młyny wietrzne - obecnie zachowały się 3 obiekty, najstarszy pochodzi z 1817 r. W 1742 r. otwarto w Lubięcinie szkołę katolicką, w 1828 r. swoją szkołę utworzyli ewangelicy. W 1845 r. wieś liczyła 86 domów, które zamieszkiwało 610 osób. Po 1848 r. ukształtował się podział wsi na dwie części - północna należała do szlacheckiego majątku ziemskiego (w 1868 r. właścicielem była rodzina książęca Hohenzollern - Hechingen) - południowa należała do wolnych chłopów. W II połowie XIX w. właściciele majątku rozbudowali folwark (specjalizował się w hodowli owiec), przy którym uruchomiono gorzelnię (1880 r.) W 1885 r. wieś nawiedził wielki pożar. W 1907 r. przez Lubięcin przeprowadzono linię kolejową relacji Nowa Sól - Wolsztyn, która funkcjonowała do lat 90. XX w. (obecnie czynna jest tylko trasa na odcinku Lubięcin - Konotop - głównie transport surowców dla zakładów meblowych). Budowa linii kolejowej umożliwiła rozwój pobliskiemu tartakowi, a później zakładowi meblarskiemu. W 1937 r. miejscowa posiadłość ziemska znajdowała się w rękach Wilhelma Isenberga, który ponadto zarządzał folwarkami Adelheidsdorf, Lusche i Teich. Po zakończeniu II wojny światowej w folwarku utworzono PGR.

Na podstawie książki Tomasza Andrzejewskiego „Miejscowości Powiatu Nowosolskiego. Rys historyczny ”  

Lubieszów

Lubieszów (niem. Liebschűtz) jest wsią o średniowiecznej metryce, świadczy o tym rozplanowanie miejscowości - tzw. ulicówka. Pierwsza wzmianka o wsi pojawiła się w 1295 r. (Lubsniz) w spisie miejscowości przynależnych do diecezji wrocławskiej. Kolejne z 1349 i z 1421 r. dotyczyły płacenia przez mieszkańców czynszu na rzecz kolegiaty w Głogowie (Lobzzchicz). Począwszy od połowy XV w. Lubieszów był własnością rodziny von Reiche - 1459 r. Na początku XVIII w. dobra ziemskie znajdowały się w rękach Jocob Christopha von Reiche. W 1786 r. wzmiankowany był miejscowy wiatrak, a właścicielem majątku był Hans Ernest Emil von Kalckreuth z Podbrzezia Dolnego. W 1845 r. liczyła 339 mieszkańców (w tym 36 katolików) i 66 domów, funkcjonował folwark, 4 wiatraki, browar, gorzelnia i owczarnia. W II połowie XIX wieku na terenie folwarcznym wybudowano niewielki dwór administratora majątku. W pobliżu złożono park i wykopano staw. Począwszy od połowy XIX w. posiadość ziemska wielokrotnie zmieniała właścicieli - w 1868 r. rodzina Jung, w końcu stulecia - Otto von Reiche, w 1926 r. Rudolf Fritz. Począwszy od lat 30 XX wieku do końca II wojny światowej folwark był własnością Wilhelma Koeniga. Po I wojnie światowej otwarto we wsi szkołę. Na początku XX wieku uruchomiono w Lubieszowie cegielnię. Do produkcji cegieł wykorzystywano miejscowe złoża glinki. Cegielnia funkcjonowała do końca II wojny światowej. Po wojnie próbowano kontynuować produkcję, jednak wyrobisko glinki zostało podtopione i powstał rozległy staw. W czasach wojny we wsi funkcjonowało kilka niewielkich warsztatów pracujących na potrzeby wojenne. Zlokalizowano tutaj m.in. warsztaty naprawy skrzydeł i silników lotniczych.

Na podstawie książki Tomasza Andrzejewskiego „Miejscowości Powiatu Nowosolskiego. Rys historyczny ”  

Nowe Żabno

Wieś (niem. Neu Tschau) posiada genezę średniowieczną. Nazwa miejscowości wskazuje, że powstała po lokowaniu wsi Stare Żabno, prawdopodobnie jako przysiółek lub nowy folwark. Pierwsze wzmianki pojawiły się w 1295 r. - Szczhabna Nova. W średniowieczu wieś była prawdopodobnie częścią własności rycerskiej Lasocina (wskazuje na to późniejsza przynależność). Informacje o wsi są raczej skromne - wzmianka w 1435 r., kolejna z początku XVIII w. - własność Heinricha Gottloba von Lűttwitza. W 1845 r. właścicielem Nowego Żabna była rodzina von Lehsten - Dingelstädt, we wsi znajdował się pałac (obiekt nie zachował się), folwark, wiatrak, browar, gorzelnia - 339 mieszkańców. W 1926 r. miejscowy folwark znajdował się w rękach Arnolda Wűnsche a ostatnim przed 1945 r. właścicielem był Werner Wiedenbeck. W 1937 r. władze niemieckie dokonały zmiany nazwy miejscowości na Schliefen.

Na podstawie książki Tomasza Andrzejewskiego „Miejscowości Powiatu Nowosolskiego. Rys historyczny ”  

Przyborów

Ślady osadnictwa na tym terenie sięgają czasów epoki brązu. Przeprowadzone w latach 60. XX w. badania archeologiczne wykazały istnienie w okolicy zwartego osadnictwa na przestrzeni ok. 600 lat. Odkryto m.in. wielkie cmentarzysko ciałopalne kultury łużyckiej (ok.1300 - 600 lat p.n.e). Wieś Przyborów (niem. Tschiefer) powstała w średniowieczu. Pierwsze wzmianki o miejscowości pojawiły się w 1295 r. - allodium (własność rycerska) Clemensa und in Pzriborow. Kolejne informacje o Przyborowie pojawiły się dopiero w końcu XVI w. Po roku 1589 Przyborów razem z wsiami Modrzyca i Koserz weszedł w skład nowosolskiej domeny solnej. Odtąd do podstawowych obowiązków mieszkańców należało dostarczanie drewna do warzelni soli w Nowej Soli. W Przyborowie utworzono królewski rewir leśny, któremu podlegały lasy między Stanami, Lipinami i Siedliskiem. Świadczenia na rzecz warzelni obejmowały również transport rzeczny. Usługi przewozowe zdominowały zajęcia ludności wsi do końca XIX w. W 1750 r. w posiadaniu mieszkańców były 4 statki (barki) i 4 łodzie. Przy miejscowości znajdowała się przeprawa promowa, która do czasu wybudowania stałego mostu w Nowej Soli (1871 r.) obsługiwała miasto. W okresie wojen napoleońskich ludność wsi zatrudniono do remontu mostu na starorzeczu Odry i budowy przepraw dla wojsk (w 1814 r. przeprawiały się tutaj powracające z Francji do Polski oddziały Księstwa Warszawskiego). Prawdziwą plagą nawiedzającą Przyborów były powodzie. Z większych należy wymienić te z lat 1565, 1625, 1736, 1872, 1903 i ostatnią z 1997 r. Po powodzi w 1903 r. rozpoczęto budowę wałów przeciwpowodziowych, wcześniej (poł. XIX w.) przeprowadzono prace melioracyjne - budowa kanału Kopalnica.
W 1783 r. wzmiankowano we wsi 4 młyny, cztery lata później otwarto szkołę ewangelicką. W 1845 r. Przyborów podlegał domenie królewskiej Neusal z - Sagan - liczył 1297 mieszkańców (397 katolików), 141 domów, posiadał dwie szkoły wyznaniowe (katolicką otwarto w 1820 r.), we wsi mieścił się królewski rewir leśny, funkcjonowały 4 wiatraki, cegielnia i niewielki folwark. Część mieszkańców zajmowała się nadal transportem rzecznym (10 barek), inni znaleźli zatrudnienie w Nowej Soli. W 1926 wieś zamieszkiwało 1030 osób, a miejscowy folwark był w posiadaniu nadleśniczego Bogdta. W 1936 r. zmieniono nazwę miejscowości z Tschiefer na Zollbrűcken (przyp. cło mostowe). Zmiana ta mogła być związana z lokalizacją we wsi komory celnej pobierającej opłaty za korzystanie z mostu w Nowej Soli lub z prowadzoną przez władze hitlerowskie akcją likwidacji słowiańsko brzmiącego nazewnictwa. Przed wybuchem II wojny światowej w okolicy Przyborowa wybudowano pas umocnień polowych. W czasie działań wojennych miejscowość nie poniosła większych strat, zniszczeniu uległ tylko most na Starej Odrze.

Na podstawie książki Tomasza Andrzejewskiego „Miejscowości Powiatu Nowosolskiego. Rys historyczny ”  

Rudno

Wieś Rudno (niem. Rauden) należy do jednych z najstarszych w powiecie nowosolskim. Nazwa pochodzi prawdopodobnie od występującej w okolicy rudy darniowej. Pierwsze wzmianki o miejscowości pojawiły się w 1261 r., kiedy książę głogowski Konrad I zezwolił ówczesnemu właścicielowi wsi, rycerzowi Miśliborzowi (zwany Słupem) na dokonanie translokacji wsi na prawie niemieckim. Nadanie w tym czasie nowych praw świadczyć może o wcześniejszym powstaniu Rudna, które w połowie XIII wieku było już ukształtowaną wsią. Założona w układzie ulicówki miejscowość pozostawała we władaniu rycerskim prawdopodobnie do końca XIII w. Na początku XIV wieku Rudno było już własnością książęcą. W 1314 r. księżna głogowska Matylda (Mechtylda) sprzedała wieś klasztorowi magdalenek w Bytomiu Odrzańskim. Kolejna wzmianka o Rudnie pochodzi z 1485 r. Ponownie wieś wymienia się na początku XVII w. kiedy znalazła się w domenie ziemskiej rodziny Schönaichów z Siedliska. W tym czasie katoliccy mieszkańcy Nowej Soli przynależeli do parafii w Rudnie. Miejscowy kościół parafialny p.w. św. Tomasza Judy powstał w połowie XIII w. i należy do najstarszych w województwie lubuskim. Wybudowano go z kamienia polnego i rudy darniowej w stylu wczesnogotyckim. Na przestrzeni wieków świątynię wielokrotnie przebudowywano. W XV wieku rozpoczęto stawianie wieży, której jednak nie ukończono. Otoczono natomiast kościół kamiennym murem. W czasie wojny trzydziestoletniej kościół spłonął. Odbudowany w latach 1670 - 1688 otrzymał barokowe wyposażenie. W 1774 r. w pobliżu kościoła wzniesiono jednokondygnacyjną, drewnianą dzwonnicę. W XIX w. pożar strawił dach kościoła, który ponownie odbudowano.
W końcu XVIII w. wzmiankowano istnienie we wsi dwóch wiatraków (w 1845 r. - 3). W połowie XIX stulecia Rudno wchodziło w skład majątków ziemskich książąt Schönaich Carolath - Beuthen, wieś liczyła 55 domów, 374 mieszkańców (170 katolików), posiadała szkołę ewangelicką. Miejscowa parafia katolicka obejmował swym zasięgiem wsie Lubieszów, Swobodę, Modrzycę, Kiełcz i Zwierzyniec. Mieszkańcy zajmowali się rolnictwem i prawdopodobnie pozyskiwaniem miejscowej rudy. W 1933 r. dzierżawcą niewielkiego majątku ziemskiego była rodzina Lange. Pod koniec II wojny światowej w okolicy wsi wybudowano umocnienia polowe. 13 lutego 1945 r. doszło tutaj do potyczki niemieckiej kompanii piechoty z nacierającymi od strony Kożuchowa czołgami radzieckimi.

Na podstawie książki Tomasza Andrzejewskiego „Miejscowości Powiatu Nowosolskiego. Rys historyczny ”  

Stany

Najstarsze dzieje nadodrzańskiej wsi Stany (niem. Aufhalt) są nieznane. Pierwsze wzmianki o miejscowości pojawiają się dopiero w 1740 r. Jednak powstanie wsi należy datować co najmniej o dwa wieki wcześniej. W pobliżu wsi funkcjonowania przeprawa promowa, którą umieszczono na mapach już na pocz. XVII w. Przeprawa ta odgrywała znaczącą rolę w okresie wojny trzydziestoletniej, kiedy to w jej pobliżu zlokalizowano warowny obóz wojskowy (prawdopodobnie szwedzki), którego relikty zachowały się do dnia dzisiejszego. W połowie XVIII w. wieś była podzielona, północna część należała do państwa stanowego Carolath - Beuthen (własność rodu von Schönaich), część południowa stanowiła własność królewską. W 1844 r. w części królewskiej miał swoją siedzibę rewir leśny, część ludności trudniła się przewoźnictwem (8 łodzi lub barek) i tkactwem. Wieś zamieszkiwało 281 osób (56 katolików) w 36 domach. Również mieszkańcy książęcej części wsi byli właścicielami barek. W tej części wsi około 1800 r. wzniesiono klasycystyczny dwór - karczmę, która należała do sołtysa. Budowla pełniła funkcję gospody do 1945 r. W latach 60. XX w. zrujnowany budynek w części wyremontowano i zaadaptowano do celów sakralnych. Do połowy lat 90. XX w., kiedy wybudowano w Stanach kościół, mieściła się tam kaplica. W 1876 r. w pobliżu wsi rozpoczęto budowę umocnień przeciwpowodziowych. Po katastrofalnej powodzi w 1903 r. wały podwyższono i przedłużono. W latach 1903 - 07 przeprowadzono w pobliżu linię kolejową relacji Nowa Sól - Wolsztyn. Most kolejowy przez Odrę wybudowano w miejscu dawnej przeprawy promowej. W celu zabezpieczenia mostu na obu przyczółkach wzniesiono zespoły ceglanych strażnic (blokhauzy - do dnia dzisiejszego zachował się zespół na zachodnim brzegu i część podziemna zespołu na wschodnim przyczółku). W latach międzywojennych XX w. postawiono w Stanach pomnik upamiętniający poległych w I wojnie światowej mieszkańców wsi. W 1933 r. Stany zamieszkiwało 467 osób.
Most kolejowy w Stanach uległ zniszczeniu w pierwszych dniach lutego 1945 r. - został wysadzony przez oddziały niemieckie. Odbudowano go w latach 50. XX w. Linia kolejowa funkcjonowała do połowy lat 90. XX w.

Na podstawie książki Tomasza Andrzejewskiego „Miejscowości Powiatu Nowosolskiego. Rys historyczny ”  

Stara Wieś

Historia miejscowości Stara Wieś (niem. Alte Fähre) związana jest nierozerwalnie z Nową Solą. Prawdopodobnie pojawiła się jeszcze w czasie funkcjonowania warzelni soli. W tych okolicach mogła się znajdować pierwsza przeprawa promowa przez Odrę, którą z Przyborowa przewożono drewno opałowe. Z przekazów historycznych wiadomo, że tutaj w okresie wojen napoleońskich wybudowano kilkakrotnie wojskowe przeprawy. Po mostach pontonowych przeprawiali się w 1807 r. Francuzi, którzy szykowali się do szturmu Głogowa, potem idące na Rosję wojska sojusznicze Napoleona, natomiast w 1814 r. powracające z Francji do Polski oddziały Księstwa Warszawskiego.
W XIX w. osada przewoźników rozrosła się do rozmiarów niewielkiej wsi - kolonii. W 1845 r. wieś liczyła 14 domów i 110 mieszkańców, którzy posiadali 12 łodzi. Oddanie do użytku w 1871 r. pierwszego nowosolskiego mostu (jeden z projektów zakładał jego budowę w Starej Wsi) spowodowało zubożenie mieszkańców, którzy dotychczas utrzymywali się z przewoźnictwa. Na początku XX w. uruchomiono we wsi kompleks restauracyjny Fisherhűtte. Wybudowany na wolnym powietrzu zespół restauracji z placem tanecznym do końca II wojny światowej cieszył się dużą popularnością wśród nowosolan i mieszkańców pobliskiego Starego Żabna. W latach 30. XX w. w krajobrazie Starej Wsi pojawiły się aspekty militarne. Miejscowość włączono w system fortyfikacji Pozycji Środkowej Odry i wybudowano w jej pobliżu kilka żelbetowych schronów. Położenie wsi sprawiało, że stale narażona była na niebezpieczeństwo powodzi. Po wielkiej powodzi z 1903 r. wieś zabezpieczono wałami przeciwpowodziowymi. Nie uchroniło to jednak jej przed podtopieniem w 1930 r. Prawdziwy kataklizm przeżyli mieszkańcy w 1997 r., kiedy to w wyniku przerwania wałów przeciwpowodziowych cała Stara Wieś znalazła się pod wodą.

Na podstawie książki Tomasza Andrzejewskiego „Miejscowości Powiatu Nowosolskiego. Rys historyczny ”  

Wrociszów

Pierwsze wzmianki o wsi (niem. Heinzendorf) pojawiły się w końcu XIII w., ale miejscowość powstała prawdopodobnie kilkadziesiąt lat wcześniej i otrzymała układ ulicówki. W 1287 r. Wrociszów (Heinricivilla) był własnością rycerską kasztelana kożuchowskiego Dietricha von Pesna, w 1295 r. wymienia się jego spadkobiercę Theodora de Pesna. W rękach rodu wieś pozostawała prawdopodobnie do końca XIV w., kiedy przeszła na własność miasta Kożuchowa. W 1405 r. Wrociszów wydzierżawili bracia Hans i Johann Stiefmutter. W 1469 r. Henryk XI potwierdził nadanie wsi miastu Kożuchów. W 1477 r. pojawia się informacja o wymianie między księciem głogowskim Janem II, a kożuchowskim mieszczaninem Hansem Schulzem części łąk między Wrociszowem a Rudnem. We władaniu patrycjatu kożuchowskiego wieś pozostawała do XIX w. - przynależność taką potwierdzają informacje z 1845 r. W tym czasie wieś była własnością miasta Kożuchowa i liczyła 57 domów oraz 358 mieszkańców (16 katolików). We wsi funkcjonowała szkoła ewangelicka, wiatrak, gorzelnia i olejarnia. W 1933 r. wymienia się majątek ziemski, którego właścicielem był Richard Burghardt (w posiadaniu rodziny od 1904 r.).

Na podstawie książki Tomasza Andrzejewskiego „Miejscowości Powiatu Nowosolskiego. Rys historyczny ”  

Alicja Kostrzewska
  • Lubuski Urząd Wojewódzki
  • Powiat Nowosolski
  • Zrzeszenie Gmin Województwa Lubuskiego
  • Euroregion Sprewa Nysa Bóbr
  • Powiatowy Urząd Pracy w Nowej Soli
  • Monitor Polski
  • Dziennik Ustaw
  • Lubelskie
  • Kraina Lasów i Jezior
  • Eko-przyszłość
  • Gminny Portal Mapowy
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8 Strona zgodna z WCAG 2.0 AA
projekt i hosting: INTERmedi@ | zarządzane przez: CMS - SPI
Niniejszy serwis internetowy stosuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Informacja na temat celu ich przechowywania i sposobu zarządzania znajduje się w Polityce prywatności.
Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie informacji zawartych w plikach cookies - zmień ustawienia swojej przeglądarki.
x